• Reading time:Ten tekst przeczytasz w 3 min

13 kwietnia obchodzimy Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej popełnionej przez NKWD wiosną 1940 roku na blisko 22 tys. obywateli Polski.

Po sowieckiej agresji na Polskę 17 września 1939 r. w niewoli znalazło się około 250 tys. polskich jeńców. Wśród uwięzionych znajdowali się oficerowie, policjanci, rezerwiści, szeregowi żołnierze, przedstawiciele inteligencji oraz kapelani katoliccy, prawosławni, protestanccy czy wyznania mojżeszowego. Umieszczono ich w obozach m.in. w Starobielsku, Kozielsku oraz Ostaszkowie.

Decyzja o wymordowaniu polskich jeńców wojennych z obozów oraz Polaków przetrzymywanych w więzieniach NKWD zapadła na najwyższym szczeblu sowieckich władz 5 marca 1940 r. na podstawie pisma, które ludowy komisarz spraw wewnętrznych Ławrientij Beria skierował do Stalina. W piśmie tym szef NKWD, stwierdza, że Polacy „są zatwardziałymi, nierokującymi poprawy wrogami władzy sowieckiej”, przez co wnioskuje o rozpatrzenie ich spraw w trybie specjalnym, „z zastosowaniem wobec nich najwyższego wymiaru kary – rozstrzelania”.

3 kwietnia 1940 r. rozpoczęto likwidację obozu w Kozielsku, dwa dni później obozów w Starobielsku i Ostaszkowie. Przez sześć tygodni Polacy wywożeni byli z obozów grupami do miejsc kaźni w Katyniu, Charkowie, Kalininie (obecnie Twer).

W nocy z 12 na 13 kwietnia 1940 r., rodziny jeńców stały się ofiarami masowej deportacji w głąb ZSRR. Według danych NKWD zesłano wówczas około 61 tys. osób, głównie do Kazachstanu.

13 kwietnia 1943 r. Niemcy ogłosili odkrycie masowych grobów polskich jeńców wojennych w Katyniu pod Smoleńskiem. Dwa dni później Sowieckie Biuro Informacyjne ogłosiło, że polscy jeńcy byli zatrudnieni na robotach budowlanych na zachód od Smoleńska i „wpadli w ręce niemieckich katów faszystowskich w lecie 1941 r., po wycofaniu się wojsk sowieckich z rejonu Smoleńska”. Tego samego dnia, rząd RP na uchodźstwie zwrócił się do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z prośbą o powołanie komisji do zbadania odkrytych grobów.

Ujawnienie zbrodni przez Niemców posłużyło Sowietom za pretekst do zerwania stosunków dyplomatycznych z rządem polskim w Londynie. 21 kwietnia 1943 r. Stalin wysłał tajne depesze do prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta i premiera Anglii Winstona Churchilla, w których zarzucał rządowi gen. Sikorskiego prowadzenie w porozumieniu z Adolfem Hitlerem kampanii przeciwko Związkowi Sowieckiemu oraz zerwanie sojuszniczych stosunków z ZSRS i zajęcie pozycji wroga wobec Związku Sowieckiego.

Formalne zerwanie stosunków dyplomatycznych między Moskwą a polskim rządem na uchodźstwie nastąpiło w nocy z 25 na 26 kwietnia 1943 r.

W sprawie katyńskiej Polacy nie uzyskali wsparcia ze strony przywódców mocarstw zachodnich.